Chcesz rozpocząć działalność polegającą na przewozie osób? W takim przypadku jednym z pierwszych pytań będzie to, jakie uprawnienia musi posiadać firma. Czy potrzebne jest zezwolenie na wykonywanie zawodu przewoźnika drogowego? A może licencja wspólnotowa? Co zmienia liczba miejsc w pojeździe? I czy przy busie 9-osobowym również trzeba mieć licencję?
Odpowiedź zależy przede wszystkim od rodzaju przewozu, pojazdu oraz tego, czy transport będzie wykonywany w Polsce, czy również za granicą. Inne zasady dotyczą autobusu przewożącego kilkudziesięciu pasażerów, a inne busa, który razem z kierowcą ma 9 miejsc.
Licencja na przewóz osób – od czego zależy, czy jest potrzebna?
Na początku trzeba ustalić, jaki dokładnie przewóz chcesz wykonywać. Sam fakt, że przedsiębiorca przewozi ludzi samochodem, nie oznacza jeszcze, że zawsze będzie potrzebował tego samego dokumentu. Znaczenie ma przede wszystkim liczba miejsc w pojeździe. W przypadku samochodu lub pojazdu przeznaczonego konstrukcyjnie do przewozu powyżej 7 i nie więcej niż 9 osób łącznie z kierowcą przepisy krajowe przewidują odrębną licencję na wykonywanie krajowego transportu drogowego. Przy autobusach, czyli pojazdach przeznaczonych do przewozu więcej niż 9 osób łącznie z kierowcą, stosuje się inne zasady dostępu do zawodu przewoźnika.
Kolejna kwestia to miejsce wykonywania przewozu. Jeżeli firma wykonuje przewozy międzynarodowe autobusem lub autokarem, potrzebna jest licencja wspólnotowa. Przepisy unijne dotyczą międzynarodowego przewozu osób pojazdami przeznaczonymi do przewozu więcej niż 9 osób łącznie z kierowcą.
Znaczenie ma również charakter przewozu. Inaczej traktowany jest przewóz regularny, a inaczej okazjonalny. Jeszcze inaczej wygląda przewóz wykonywany na potrzeby własne przedsiębiorstwa. Dlatego zanim kupisz pojazd albo złożysz pierwszy wniosek, najlepiej odpowiedzieć sobie na cztery pytania: czym będę wozić, ilu pasażerów będę przewozić, gdzie będę jeździć i czy przewóz będzie zarobkowy?
Zezwolenie na wykonywanie zawodu przewoźnika a licencja wspólnotowa
Te dwa dokumenty często są ze sobą mylone, a pełnią różne funkcje.
Zezwolenie na wykonywanie zawodu przewoźnika drogowego potwierdza, że przedsiębiorca spełnia wymagania pozwalające mu wykonywać zawód przewoźnika drogowego. Zezwolenie jest wydawane na czas nieoznaczony. W przypadku przewozu osób autobusem jest ono podstawowym dokumentem związanym z dostępem do rynku krajowego.
Licencja wspólnotowa jest natomiast potrzebna do wykonywania międzynarodowego zarobkowego przewozu osób autobusem lub autokarem. Jest wydawana przez Głównego Inspektora Transportu Drogowego. Zgodnie z przepisami licencja wspólnotowa jest udzielana przedsiębiorcy, który posiada zezwolenie na wykonywanie zawodu przewoźnika drogowego.
W praktyce przedsiębiorca, który chce rozpocząć międzynarodowy przewóz osób autobusem, potrzebuje więc obu tych uprawnień.
Gdzie złożyć wniosek o zezwolenie?
Z reguły zezwolenie na wykonywanie zawodu przewoźnika drogowego można uzyskać u starosty właściwego dla siedziby przedsiębiorcy. Jeżeli jednak przedsiębiorca od razu występuje również o licencję wspólnotową, wniosek o oba dokumenty można złożyć w Głównym Inspektoracie Transportu Drogowego. GITD wskazuje wprost możliwość jednoczesnego złożenia wniosku o zezwolenie na wykonywanie zawodu przewoźnika drogowego i licencję wspólnotową. To rozwiązanie jest wygodne dla firmy, która od początku planuje przewozy międzynarodowe. Nie trzeba najpierw przechodzić całej procedury w starostwie, a dopiero później rozpoczynać procedury związanej z licencją wspólnotową.
Kiedy potrzebna jest licencja wspólnotowa na przewóz osób?
Licencja wspólnotowa jest wymagana przy międzynarodowym zarobkowym przewozie osób autobusem lub autokarem, czyli pojazdem przeznaczonym konstrukcyjnie do przewozu więcej niż 9 osób łącznie z kierowcą. Wynika to z rozporządzenia 1073/2009 regulującego dostęp do międzynarodowego rynku przewozów autobusowych i autokarowych. Dotyczy to zarówno przewozów regularnych, jak i okazjonalnych, choć przy każdym z tych rodzajów transportu dochodzą inne wymagania dotyczące dokumentów i organizacji przewozu.
Przykładowo firma posiadająca autobus na 50 miejsc i wykonująca odpłatne przewozy z Polski do Niemiec będzie potrzebowała licencji wspólnotowej. Jeżeli natomiast ten sam przewoźnik wykonuje wyłącznie przewozy krajowe, licencja wspólnotowa nie jest potrzebna, ale przedsiębiorca musi posiadać uprawnienia wymagane do krajowego przewozu osób.
Jakie wymagania trzeba spełnić, żeby uzyskać licencję wspólnotową?
Przedsiębiorca musi spełniać wymagania dotyczące dostępu do zawodu przewoźnika drogowego. Chodzi między innymi o:
- rzeczywistą i stałą siedzibę,
- dobrą reputację,
- odpowiednią zdolność finansową,
- kompetencje zawodowe.
Licencja wspólnotowa jest wydawana przedsiębiorcy, który posiada zezwolenie na wykonywanie zawodu przewoźnika drogowego. Jednym z elementów potwierdzających kompetencje zawodowe jest Certyfikat Kompetencji Zawodowych osoby zarządzającej transportem.
Ile kosztuje licencja wspólnotowa na przewóz osób?
Aktualna opłata za licencję wspólnotową dotyczącą międzynarodowego zarobkowego przewozu osób autobusem lub autokarem wynosi:
- 3600 zł – za okres do 5 lat, +396 zł za każdy wypis z licencji.
- 7200 zł – za okres powyżej 5 do 10 lat, +792 zł za każdy wypis z licencji.
Sama licencja nie jest więc jedynym kosztem rozpoczęcia działalności. Trzeba uwzględnić również koszty uzyskania zezwolenia, dokumentów, pojazdów, badań, ubezpieczeń i – jeżeli jest potrzebny – uzyskania Certyfikatu Kompetencji Zawodowych.
Ile trwa uzyskanie licencji i zezwolenia?
Na rozpoczęcie działalności transportowej trzeba zaplanować nie tylko pieniądze, ale również czas. Postępowanie administracyjne powinno zostać załatwione bez zbędnej zwłoki. Co do zasady sprawa wymagająca postępowania wyjaśniającego powinna zostać załatwiona w ciągu miesiąca, a sprawa szczególnie skomplikowana – w ciągu dwóch miesięcy. W przypadku GITD czas rozpatrywania zależy również od kompletności dokumentów i liczby spraw oczekujących na rozpatrzenie. Najlepiej założyć sobie zapas czasu i rozpocząć procedurę odpowiednio wcześniej przed planowanym startem przewozów.
Czy do busa 9-osobowego też trzeba mieć licencję?
To jedno z najczęściej zadawanych pytań. I tutaj trzeba uważać. Jeżeli mówimy o pojeździe przeznaczonym konstrukcyjnie do przewozu powyżej 7 i nie więcej niż 9 osób łącznie z kierowcą, wykonywanie krajowego zarobkowego przewozu osób wymaga odpowiedniej licencji. Tak wynika wprost z ustawy o transporcie drogowym.
Czyli jeżeli masz busa na 9 osób łącznie z kierowcą i chcesz wozić nim pasażerów za pieniądze na terenie Polski, nie można automatycznie uznać, że nie potrzebujesz żadnych uprawnień. Inaczej wygląda sytuacja przy przewozie niezarobkowym. Ustawa wyłącza spod swojego zakresu niezarobkowy przewóz drogowy osób pojazdem przeznaczonym konstrukcyjnie do przewozu nie więcej niż 9 osób łącznie z kierowcą (przykład: jeśli np. przewozisz własnych pracowników do pracy).
Przewóz zarobkowy a przewóz na potrzeby własne
Załóżmy, że firma budowlana ma 9-osobowego busa i dowozi swoich pracowników na budowę. Nie pobiera od nich opłat, a przewóz jest tylko pomocniczy wobec podstawowej działalności firmy. Taki przypadek należy analizować jako przewóz na potrzeby własne, a nie jako zwykłą usługę przewozu osób. Co innego, jeżeli przedsiębiorca kupuje busa, reklamuje przejazdy Polska–Niemcy i pobiera od pasażerów opłaty za przejazd. Wtedy mamy do czynienia z działalnością przewozową nastawioną na świadczenie usług transportowych.
Jakie prawo jazdy musi mieć kierowca przewożący osoby?
Kolejna kwestia to uprawnienia kierowcy. Jeżeli pojazd ma nie więcej niż 9 miejsc łącznie z kierowcą i jego dopuszczalna masa całkowita nie przekracza 3,5 tony, do kierowania takim pojazdem wystarczają uprawnienia kategorii B.
Jeżeli pojazd jest przeznaczony do przewozu więcej niż 9 osób łącznie z kierowcą, kierowca potrzebuje odpowiedniej kategorii prawa jazdy dla autobusu. W zależności od parametrów pojazdu będzie to kategoria D1 albo D.
Samo prawo jazdy to jednak nie wszystko. Przy zawodowym przewozie osób większym pojazdem kierowca musi również posiadać odpowiednie kwalifikacje zawodowe potwierdzone kodem 95 wpisanym do prawa jazdy. Kod 95 można uzyskać po odbyciu odpowiedniego szkolenia okresowego albo kwalifikacji wstępnej, zależnie od sytuacji kierowcy. Jeżeli chcesz sprawdzić dokładnie, kiedy potrzebny jest kod 95 i jakie szkolenie powinien przejść kierowca, tutaj znajdziesz osobny artykuł o kodzie 95. Kierowca powinien również mieć aktualne badania lekarskie i psychologiczne wymagane do wykonywania pracy na stanowisku kierowcy. Nie wystarczy więc samo posiadanie właściwej kategorii prawa jazdy.
Jakie są rodzaje przewozu osób?
Przewóz osób można podzielić na kilka podstawowych rodzajów. Z punktu widzenia przedsiębiorcy szczególnie ważne jest rozróżnienie przewozów krajowych i międzynarodowych oraz przewozów regularnych i okazjonalnych.
Międzynarodowy przewóz osób
Jest to przewóz, podczas którego trasa przekracza granicę państwową. W przypadku międzynarodowego przewozu autobusowego i autokarowego zastosowanie mają przepisy unijne dotyczące dostępu do rynku oraz wykonywania przewozów. Przy zarobkowym przewozie osób autobusem lub autokarem potrzebna jest licencja wspólnotowa. Międzynarodowy przewóz może mieć charakter regularny albo okazjonalny.
Międzynarodowy przewóz regularny
Przewóz regularny odbywa się według określonej trasy i zasad. Jeżeli przedsiębiorca chce uruchomić międzynarodową linię autobusową, samo posiadanie licencji wspólnotowej nie oznacza jeszcze, że może od razu rozpocząć przewozy na dowolnej trasie. Przy przewozach regularnych dochodzą dodatkowe zezwolenia dotyczące konkretnej linii. Podczas kontroli kierowca powinien posiadać również odpowiednie dokumenty związane z wykonywanym przewozem.
Międzynarodowy przewóz okazjonalny
Przewóz okazjonalny nie jest oparty na stałej linii komunikacyjnej. Typowym przykładem może być przewóz grupy turystów na wycieczkę albo transport grupy osób na wydarzenie. W takim przypadku również trzeba posiadać odpowiednie uprawnienia przewoźnika, a kierowca powinien mieć dokumenty właściwe dla wykonywanego przewozu. Przy międzynarodowych przewozach okazjonalnych znaczenie ma między innymi formularz jazdy.
Krajowy przewóz osób
Przewozy wykonywane wyłącznie na terenie Polski podlegają polskim przepisom. Tutaj również trzeba rozróżnić rodzaj pojazdu i charakter usługi. Przewóz osób autobusem wymaga zezwolenia na wykonywanie zawodu przewoźnika drogowego. Z kolei krajowy przewóz osób samochodem osobowym oraz pojazdem przeznaczonym do przewozu powyżej 7 i nie więcej niż 9 osób łącznie z kierowcą wymaga odpowiedniej licencji.
Kto musi mieć Certyfikat Kompetencji Zawodowych?
Certyfikat Kompetencji Zawodowych jest związany z dostępem do zawodu przewoźnika drogowego. Jeżeli przedsiębiorstwo wykonuje działalność, dla której wymagane jest zezwolenie na wykonywanie zawodu przewoźnika drogowego, musi mieć odpowiednie kompetencje zawodowe. W praktyce oznacza to osobę posiadającą odpowiedni certyfikat i pełniącą funkcję zarządzającego transportem. Nie oznacza to jednak, że właściciel firmy zawsze musi osobiście posiadać CKZ. Może wyznaczyć osobę, która spełnia wymagania i rzeczywiście zarządza operacjami transportowymi przedsiębiorstwa. Warto wiedzieć, że potocznie można użyczyć certyfikat – jest to szczególnie przydatne dla osób, które sami go nie posiadają.
Tachograf w autobusie – kiedy jest wymagany?
Jeżeli pojazd jest przeznaczony do przewozu więcej niż 9 osób łącznie z kierowcą, co do zasady wchodzi w zakres przepisów dotyczących czasu prowadzenia pojazdu, przerw i odpoczynku, a pojazd podlega obowiązkowi stosowania tachografu, z uwzględnieniem przewidzianych w przepisach wyjątków. Warto wiedzieć, że do przewozów międzynarodowych niezbędny jest tachograf G2V2 – czyli cyfrowy, inteligentny drugiej generacji.
Ubezpieczenie przewoźnika – czy jest obowiązkowe?
Oprócz oczywiście obowiązkowego OC komunikacyjnego przedsiębiorca może potrzebować odpowiedniego ubezpieczenia działalności przewozowej. Warto również przeanalizować dodatkową ochronę dotyczącą pasażerów, bagażu oraz innych ryzyk związanych z wykonywaniem transportu. W przypadku firmy przewozowej nie warto patrzeć na ubezpieczenie wyłącznie jako na kolejny obowiązek. Dobrze dobrana polisa ma chronić przedsiębiorcę wtedy, gdy podczas przewozu wydarzy się coś, czego nie dało się przewidzieć. Jeżeli chcesz sprawdzić, jakie ubezpieczenia mogą być potrzebne przewoźnikowi możesz skorzystać z naszej pomocy w kontekście ubezpieczeń transportowych.
Licencja na przewóz osób – od czego warto zaczać?
Jeżeli planujesz rozpocząć działalność przewozową, najlepiej uporządkować wszystko jeszcze przed zakupem pojazdu. Najpierw określ, jaki pojazd chcesz wykorzystywać i ile osób będzie mógł przewozić. Następnie ustal, czy przewozy będą wykonywane wyłącznie w Polsce, czy również za granicą. Kolejny krok to określenie charakteru przewozu – regularnego, okazjonalnego albo na potrzeby własne.
Dopiero wtedy można ustalić, czy potrzebujesz licencji, zezwolenia na wykonywanie zawodu przewoźnika, licencji wspólnotowej albo dodatkowych zezwoleń. Przy przewozach wymagających dostępu do zawodu przewoźnika trzeba również zapewnić kompetencje zawodowe, czyli odpowiednio wykwalifikowanego zarządzającego transportem. Kierowca musi natomiast posiadać właściwe uprawnienia do prowadzenia pojazdu, wymagane kwalifikacje zawodowe oraz aktualne badania. Na końcu pozostają kwestie, o których łatwo zapomnieć: dokumenty pojazdu, wypisy z licencji, ubezpieczenie oraz – jeżeli przepisy mają zastosowanie – prawidłowe korzystanie z tachografu.
Dobrze przygotowana firma transportowa zaczyna więc działalność nie od pierwszego kursu, ale od sprawdzenia, jakie dokładnie wymagania dotyczą jej modelu przewozu. To najprostszy sposób, żeby później nie zatrzymywać działalności przez brak jednego dokumentu.
